Tại sao các ngân hàng trung ương lại bán vàng sau khi mua vào nhiều kỷ lục?
Đợt điều chỉnh giảm của giá vàng thế giới đang cho thấy một thay đổi hiếm thấy trên thị trường: sau nhiều năm tích lũy không ngừng, một số ngân hàng trung ương đang bán vàng khi áp lực từ cuộc chiến Iran buộc họ phải gấp rút huy động tiền mặt.
Ngân hàng trung ương tăng cường bán vàng
Trang sức vàng được bày bán tại tiệm kim hoàn ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: THX/TTXVN
Theo kênh CNBC ngày 14/4, giá vàng giao ngay, hiện giao dịch quanh mức 4.838 USD/ounce, đã giảm khoảng 10% so với đỉnh cuối tháng 1, rơi vào vùng điều chỉnh ngay cả khi rủi ro địa chính trị gia tăng. Diễn biến này đảo ngược rõ rệt so với đà tăng năm 2025, khi hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương giúp nâng đỡ giá bất chấp lãi suất tăng.
Bà Nicky Shiels, Giám đốc chiến lược kim loại tại công ty MKS Pamp, nhận định: “Đã có hoạt động bán vàng đáng kể tại một số ngân hàng trung ương”.
Các động lực ngày càng gắn với thực tế thời chiến. Giá dầu cao hơn đang gây áp lực lên các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu, trong khi biến động tiền tệ buộc một số ngân hàng trung ương phải can thiệp mạnh hơn vào thị trường ngoại hối.
Nhu cầu chi tiêu cũng là yếu tố cấp bách đối với các ngân hàng trung ương. Theo bà Shiels, nhiều ngân hàng trung ương đang nắm trong tay một kho dự trữ sinh lời khi giá vàng quanh mức 5.000 USD/ounce. Một số ngân hàng trung ương hiện sử dụng dự trữ vàng để trả chi phí năng lượng và quốc phòng gia tăng hoặc để bảo vệ đồng tiền suy yếu.
Các ngân hàng trung ương tại thị trường mới nổi dường như đi đầu trong xu hướng này. Đồng USD mạnh hơn và chi phí vay cao hơn đang làm gia tăng áp lực lên tiền tệ, khiến nhu cầu can thiệp tăng lên.
Ông Steve Brice, Giám đốc đầu tư tại ngân hàng Standard Chartered, nhận định: “Tình trạng suy yếu của các đồng tiền ở thị trường mới nổi đã khiến một số ngân hàng trung ương bán vàng để ổn định tiền tệ”.
Dữ liệu cụ thể về hoạt động bán ra của ngân hàng trung ương thường chậm hoặc không được công bố rộng rãi, nhưng các dấu hiệu đang dần xuất hiện.
Thổ Nhĩ Kỳ là bên bán đáng chú ý nhất từ đầu năm đến nay. Lượng vàng nắm giữ chính thức của nước này đã giảm 131 tấn trong tháng 3 thông qua hoán đổi và bán trực tiếp, khi nhà chức trách tìm cách ổn định đồng lira. Đồng lira Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục suy yếu và ở mức thấp kỷ lục kể từ khi cuộc chiến Iran bắt đầu, giảm khoảng 1,7% so với USD kể từ khi xung đột bùng phát.
Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở nơi khác. Nga đã giảm lượng vàng nắm giữ trong những tháng gần đây, nhiều khả năng để bù cho thâm hụt ngân sách, trong khi Ghana cũng bán vàng dự trữ để tăng thanh khoản ngoại tệ.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ba Lan cũng từng xem xét bán một phần dự trữ vàng để có tiền chi tiêu quốc phòng. Quốc gia Trung Âu này là bên mua vàng nhiều nhất trong năm 2024 và 2025.
Lý giải nguyên nhân
Vàng miếng được bán tại Kuwait City, Kuwait. Ảnh: THX/TTXVN
Thay đổi này đáng chú ý vì các ngân hàng trung ương đã là một trong những trụ cột mạnh nhất của thị trường vàng trong những năm gần đây. Hoạt động mua ổn định của họ giúp bù đắp dòng vốn rút ra từ nhà đầu tư phương Tây và hỗ trợ giá vàng tăng lên mức kỷ lục. Hiện nay, cả hai động lực này dường như đang đảo chiều cùng lúc.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm từ 2022 đến 2024, mức cao nhất từng ghi nhận. Năm 2025, lượng mua giảm xuống 863 tấn khi thị trường đối mặt với biến động giá kỷ lục.
Ngân hàng Natixis nhận định: “Nguyên nhân của đợt giảm có thể là do một số ngân hàng trung ương đang bán vàng để bảo vệ đồng tiền và/hoặc lấy tiền mua năng lượng”. Theo ngân hàng này, giá dầu tăng và USD mạnh là những yếu tố gây áp lực chính.
Dù các thị trường mới nổi đang đi đầu trong hoạt động bán gần đây, nhưng những bên nắm giữ dự trữ lớn như Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và Ngân hàng Trung ương Đức vẫn tương đối kín tiếng về hoạt động mua bán vàng, cho thấy mức độ minh bạch hạn chế của dòng chảy trong khu vực chính thức.
Natixis cho rằng việc nhà đầu tư cá nhân rút khỏi vị thế vàng cùng với việc một số ngân hàng trung ương trở thành bên bán ròng là nguyên nhân chính khiến giá vàng gần đây giảm.
Natixis cũng chỉ ra lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng là một yếu tố khác khiến dòng vốn rút ra khỏi vàng, vì lợi suất cao hơn của tài sản thu nhập cố định làm giảm sức hấp dẫn của vàng - vốn không sinh lãi.
Tương tự, ông Adrian Ash, Giám đốc nghiên cứu tại BullionVault, cho rằng logic rất rõ ràng: vàng được mua để làm một dạng “bảo hiểm” trước khủng hoảng có thể trở thành nguồn tiền khi khủng hoảng xảy ra. Ông nói: “Bạn mua vàng phòng khi khủng hoảng. Giờ thì khủng hoảng đã xảy ra”.
Ông Ash cho biết thêm: “Giá dầu và khí đốt tăng, cùng với đồng USD mạnh và chi phí vay toàn cầu tăng, sẽ khiến nhiều ngân hàng trung ương cần tăng dự trữ ngoại hối… và có thể phải bảo vệ đồng tiền của họ”.
Tuy vậy, các chuyên gia trong ngành cảnh báo rằng những động thái này thường mang tính chiến thuật hơn là cấu trúc dài hạn. Ông Shaokai Fan, phụ trách toàn cầu về ngân hàng trung ương tại Hội đồng Vàng Thế giới, cho biết các đợt bán này nhấn mạnh vai trò của vàng là tài sản dự trữ trong thời kỳ căng thẳng. Ông nói với CNBC: “Điều này thực sự nhấn mạnh lý do các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng… đó là một tài sản thanh khoản, thường hoạt động tốt trong thời kỳ bất ổn, và vì vậy họ có thể sử dụng khi cần thiết”.
Ngoài ra, các nước tiêu thụ lớn như Trung Quốc thường tăng mua khi giá giảm. Ông Bernard Dahdah, chuyên gia phân tích hàng hóa cấp cao tại Natixis, cho biết ông dự báo hoạt động mua theo cơ hội sẽ quay trở lại nếu giá vàng tiếp tục giảm, qua đó có thể tạo mức sàn cho thị trường.
Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc